Ахборот бюллетенимизга обуна бўлинг
Twitter
Facebook
Youtube
Rss
M.logo uz cyrl

2018-09-11 | Хавфсизлик

Россиянинг энг йирик ҳарбий ўйинлари Марказий Осиёга қарши йўналтирилгани айтилмоқда


Россия вертолётлари мамлакатнинг энг йирик ҳарбий машғулотларида иштирок этмоқда, 11 сентябрь, 2018 йил. (Россия мудофаа вазирлиги)

Россия вертолётлари мамлакатнинг энг йирик ҳарбий машғулотларида иштирок этмоқда, 11 сентябрь, 2018 йил. (Россия мудофаа вазирлиги)

Карвонсарой

11 сентябрь, сешанба куни Россиянинг кенг миқёсли ҳарбий ўйинларни бошлаб юбориши Марказий Осиё фуқароларида Кремлнинг режалари борасида хавотир уйғотган.

Шарқий Сибирда «Восток-2018» деб номланган кенг миқёсли урушни симуляция қилувчи ҳарбий машқлар 15 сентябргача давом этади, унда хитойлик ва мўғулистонлик аскарлар ҳам иштирок этмоқдалар.

Бу машқларга 300 минг аскар, 36 минг дона ҳарбий техника, 1000 та самолёт ва 80 та ҳарбий кема жалб этилган, деди Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу 28 август куни. У машғулотлар «унда иштирок этаётган ҳарбий кучлар сони ва қамраб олинган ҳудуд жиҳатидан мисли кўрилмаган даражада» бўлишини қўшимча қилган.


Видеодан олинган кадрда Россиянинг ҳарбий кемаси 2018 йилнинг 11 сентябрида бошланган кенг кўламли машқларда иштирок этишга ҳозирлик кўраётгани тасвирланган. (Россия мудофаа вазирлиги)

Видеодан олинган кадрда Россиянинг ҳарбий кемаси 2018 йилнинг 11 сентябрида бошланган кенг кўламли машқларда иштирок этишга ҳозирлик кўраётгани тасвирланган. (Россия мудофаа вазирлиги)


2018 йилнинг 11 сентябридаги машқларда қатнашаётган Хитой зирҳли машиналари. Ушбу ҳарбий машғулотларда 300 мингта Россия аскарининг иштироки ҳақида хабар қилинган. (Россия мудофаа вазирлиги)

2018 йилнинг 11 сентябридаги машқларда қатнашаётган Хитой зирҳли машиналари. Ушбу ҳарбий машғулотларда 300 мингта Россия аскарининг иштироки ҳақида хабар қилинган. (Россия мудофаа вазирлиги)


Грузия президенти Георгий Маргвелашвили Россия Грузия ҳудудини босиб олганига ўн йил тўлган сана – 8 август куни Тбилисидаги Мухатгверди қабристонига ташриф буюриб, Россия ва Грузия урушида ҳалок бўлганлар хотирасини ёд этди ва гулчамбар қўйди. Уруш натижасида Грузия ўз ҳудудининг бешдан бир қисмини Россияга бой берган. (Грузия президенти маъмурияти)

Грузия президенти Георгий Маргвелашвили Россия Грузия ҳудудини босиб олганига ўн йил тўлган сана – 8 август куни Тбилисидаги Мухатгверди қабристонига ташриф буюриб, Россия ва Грузия урушида ҳалок бўлганлар хотирасини ёд этди ва гулчамбар қўйди. Уруш натижасида Грузия ўз ҳудудининг бешдан бир қисмини Россияга бой берган. (Грузия президенти маъмурияти)

Россия армияси бу машғулотларни СССР даврининг энг йирик, 1981 йилда ўтказилган машқларига қиёслаган. Аммо мудофаа вазири Сергей Шойгу ҳозирги машқлар аввалгисидан анча катта бўлишини айтган.

Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков машғулотлар ҳажми ва кўлами ҳақида гапирар экан, мамлакатдаги иқтисодий муаммоларга қарамай, Россиянинг мудофаа қобилияти учун давлат маблағини сарфлаш «оқилона, керакли ва ягона чора», деб айтган.

Бу орада, турмуш шароитларининг оғирлигидан 18-24 ёшдаги россияликларнинг учдан бири чет элга кўчиб кетишни истамоқда, кўпчилик Марказий Осиёликлар эса ўз ватанларига қайтмоқдалар .

Шубҳали куч намойиши

Ҳарбий машқлардан кўзланган мақсад – муҳим кўникмаларни синаш бўлса-да, аслида улар орқали мамлакатнинг потенциал мухолифларига ҳақиқий тўқнашувлар вақтида қандай ҳаракат қилишни «кўрсатиб қўйиш» мақсад қилинган.

2014 йилда Москва Украинага бостириб киргани ва шу йили Қримни аннексия қилиб олганидан сўнг, Россия 80 минг аскар иштирокида бутун мамлакат бўйлаб ҳарбий машғулотлар ўтказган эди.

«Одатда, бундай машқлар яхшиликдан дарак бермайди», деди Тошкентда жойлашган ўзбекистонлик сиёсатшунос Валерий Хон Карвонсарой нашрига.

«Албатта, уларга ҳеч қандай ҳарбий зарурат йўқ», деди у. «300 минг аскар иштирок этадиган, Иккинчи Жаҳон уруши каби кенг миқёсли низога гувоҳ бўлмасак керак. Бу Россия ўз кучини намойиш қилиш учун фойдаланаётган сиёсий ҳатти-ҳаракатдир.»

«Россия Украинада ўзининг ҳарбий қудратидан фойдаланаётганига гувоҳмиз, бундай намойиш собиқ Совет мамлакатлари, шу жумладан Марказий Осиё мамлакатларига ҳам тинч қўшничилик ҳақида ишонч бермайди», деди у.

«Ўзбекистон улкан армияни ўртача ҳажмли профессионал армияга алмаштирди», деди собиқ Ўзбекистон армияси зобити, тошкентлик Алишер Маматхўжаев Карвонсарой нашрига. «Сабаби – айни дамда террорчилар, экстремистлар ва айирмачилар томонидан чиқарилган маҳаллий низолар асосий таҳдидлар ҳисобланади.»

«Давлатимиз ҳеч кимга ҳужум қила олмаса-да, ўзимизни ҳимоя қилишга қодирмиз», деди у. «Россия армияси эса агрессив, у мудофаа армияси эмас.»

«Бундай кенг миқёсли машқлар дунё бўйлаб хавотирларни кучайтиради», деди у. «Чунки, ким нишон эканлиги номаълум.»

Марказий Осиё: хавотирли қарашлар

«Бундай кенг миқёсли машқлар мени қўрқувга солмоқда», деди бишкеклик 39 яшар тадбиркор Мирлан Исмаилов Карвонсарой нашрига. «Россия жаҳон урушига тайёргарлик кўраётганга ўхшайди.»

«Россиядаги молиявий инқироз турмуш даражасини пасайтириб юбормоқда», деди у. «Рубль қадрининг тушиши Қирғизистон иқтисодиётига ҳам таъсир қилмоқда, биздаги экспортчиларнинг рақобатбардошлиги ҳам сустлашган. Евроосиё Иқтисодий Иттифоқига қўшилаётган вақтимизда эса Москва бизга бошқача ваъдалар берган эди

«Аммо, Россия президенти Владимир Путин иқтисодий муаммоларни ҳал қилиш ўрнига яна бир бора қуроллар билан ўйнамоқда », деди у.

Айни дамда Путиннинг ички сиёсатдаги устувор мақсади пенсия ислоҳотларидан кейин халқ норозилигини камайтириш, унга кўра, аёллар ва эркаклар учун пенсия ёши оширилган.

Бундай ҳарбий машқларга Марказий Осиёликларнинг муносабати қандай? деган саволга олмаоталик сиёсатшунос Талгат Исмагамбетов «хавотирли», деб жавоб берди.

Бундай машқлар Марказий Осиё мамлакатларини «ҳарбий салоҳиятни оширишга ундайди, чунки улар Москва томонидан собиқ Совет давлатлари бўлган Украина ва Грузияга нисбатан олиб борилган стратегия ҳақида ўйланиб қоладилар», деди у. «Кичик бўлса-да, ҳарбий куч керак бўлади.»

Бундай машқлар Россиянинг ички муаммоларидан дарак беради ва Путиннинг рейтингини туширади», деди у.

«Бу долзарб бўлиб турган муаммолардан чалғитишга уриниш», дейди у. «Путин яна ватанпарлик қартаси билан ўйин қилиб, ўз халқига «анойи эмаслигини» кўрсатмоқчи. Турмуш даражаси пасайиб бораётган вақтда бу ишни қандай амалга ошириш мумкин? Фақат ҳарбий қудратни намойиш этиш орқали».

«Бундан ташқари, Марказий Осиё мамлакатлари секин-аста Россиядан узоқлашиб, Буюк Ипак Йўли концепсияси асосида шимолдан жанубга йўл очмоқда ва минтақавий ҳамкорликка эътибор қаратмоқда», деди Исмагамбетов.

Хавотирлар кучаймоқда

Москванинг ниятлари нуқтаи назаридан қаралса, Россиянинг Грузия ва Украинага тегишли ҳудудларни ноқонуний равишда тортиб олиши ( Грузиянинг бир қисми Россия тарафидан босиб олинганига 10 йилдан ошди) ва унинг бутун дунёда, хусусан Суриядаги урушга хатарли таъсири очиқ-равшандир, дейди кузатувчилар.

Путин «афтидан, хорижда агрессив ҳатти-ҳаракатларни амалга ошириш билан ўз рейтингини кўтариш орқали унинг режими бу ишни ҳаммасидан яхшироқ бажара олади, деб ҳисоблаган» дейилади АҚШ сенатининг 10 январь кунги ҳисоботида.

Ҳисоботга кўра, Кремль «Россия жамоатчилиги урушларни қўллаб-қувватлаши ҳамда ўз уйидаги жиноятчилик ва коррупциядан чалғиши учун ташвиқот ва босим ўтказишдан иборат нозик комбинацияни» қўллаган.

Россия турли мамлакатларда ўз ташвиқотини олиб бориш ёки зўравонлик ҳаракатларини амалга ошириш учун «зарбдор кучлар»ни шакллантирмоқда, дейилади ҳисоботда. Бу кучлар сиёсий жиҳатдан мағлуб этилган ёки «аросатда қолдирилган» мамлакатларнинг фуқароларига таянади, улар Россиянинг молиявий кўмаги эвазига турли «ифлос ишларни» бажаришга мажбур бўлиб қоладилар.

Бунинг натижасида Марказий Осиёда, айниқса Қозоғистонда Россиянинг аралашуви билан боғлиқ хавотирлар кучайиб бормоқда.

Авваллари Кремль, Украинада бўлгани каби, хориждаги этник руслардан иборат миллий озчиликларни ҳимоя қилишни бостириб кириш учун баҳона сифатида қўллаган.

Остона профилактик чора сифатида Қозоғистон шимолидаги этник руслардан иборат аҳоли концентрациясини камайтириш ҳаракатларини бошлади – қозоқларни мамлакат жанубидан шимолига ихтиёрий равишда кўчириш дастурини эълон қилди.

Россия ОАВ хабарига кўра, бу қадам Қозоғистон ва АҚШ ўртасидаги чинакам ҳамкорлик ўлароқ Россиянинг ғазабини келтирмоқда.

Россиянинг ҳарбий режалари олдида Тожикистон ҳам ожиз қолган.

Россия ва Тожикистон июль ойи ўрталарида қўшма ҳарбий машғулотларни ўтказган, бунга Афғонистондан келиб чиқадиган эҳтимолий ҳужумларга қарши тайёргарлик кўриш баҳона ўлароқ хизмат қилганди. Бироқ, кузатувчиларнинг фикрича, бунга сабаб Россиянинг ўз «томорқасига» бошқалар, хусусан, Хитойни киритишни истамаётганидадир.

11 сентябрь, сешанба куни Россиянинг кенг миқёсли ҳарбий ўйинларни бошлаб юбориши Марказий Осиё фуқароларида Кремлнинг режалари борасида хавотир уйғотган.

Шарқий Сибирда «Восток-2018» деб номланган кенг миқёсли урушни симуляция қилувчи ҳарбий машқлар 15 сентябргача давом этади, унда хитойлик ва мўғулистонлик аскарлар ҳам иштирок этмоқдалар.

Бу машқларга 300 минг аскар, 36 минг дона ҳарбий техника, 1000 та самолёт ва 80 та ҳарбий кема жалб этилган, деди Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу 28 август куни. У машғулотлар «унда иштирок этаётган ҳарбий кучлар сони ва қамраб олинган ҳудуд жиҳатидан мисли кўрилмаган даражада» бўлишини қўшимча қилган.


Видеодан олинган кадрда Россиянинг ҳарбий кемаси 2018 йилнинг 11 сентябрида бошланган кенг кўламли машқларда иштирок этишга ҳозирлик кўраётгани тасвирланган. (Россия мудофаа вазирлиги)

Видеодан олинган кадрда Россиянинг ҳарбий кемаси 2018 йилнинг 11 сентябрида бошланган кенг кўламли машқларда иштирок этишга ҳозирлик кўраётгани тасвирланган. (Россия мудофаа вазирлиги)


2018 йилнинг 11 сентябридаги машқларда қатнашаётган Хитой зирҳли машиналари. Ушбу ҳарбий машғулотларда 300 мингта Россия аскарининг иштироки ҳақида хабар қилинган. (Россия мудофаа вазирлиги)

2018 йилнинг 11 сентябридаги машқларда қатнашаётган Хитой зирҳли машиналари. Ушбу ҳарбий машғулотларда 300 мингта Россия аскарининг иштироки ҳақида хабар қилинган. (Россия мудофаа вазирлиги)


Грузия президенти Георгий Маргвелашвили Россия Грузия ҳудудини босиб олганига ўн йил тўлган сана – 8 август куни Тбилисидаги Мухатгверди қабристонига ташриф буюриб, Россия ва Грузия урушида ҳалок бўлганлар хотирасини ёд этди ва гулчамбар қўйди. Уруш натижасида Грузия ўз ҳудудининг бешдан бир қисмини Россияга бой берган. (Грузия президенти маъмурияти)

Грузия президенти Георгий Маргвелашвили Россия Грузия ҳудудини босиб олганига ўн йил тўлган сана – 8 август куни Тбилисидаги Мухатгверди қабристонига ташриф буюриб, Россия ва Грузия урушида ҳалок бўлганлар хотирасини ёд этди ва гулчамбар қўйди. Уруш натижасида Грузия ўз ҳудудининг бешдан бир қисмини Россияга бой берган. (Грузия президенти маъмурияти)

Россия армияси бу машғулотларни СССР даврининг энг йирик, 1981 йилда ўтказилган машқларига қиёслаган. Аммо мудофаа вазири Сергей Шойгу ҳозирги машқлар аввалгисидан анча катта бўлишини айтган.

Кремль матбуот котиби Дмитрий Песков машғулотлар ҳажми ва кўлами ҳақида гапирар экан, мамлакатдаги иқтисодий муаммоларга қарамай, Россиянинг мудофаа қобилияти учун давлат маблағини сарфлаш «оқилона, керакли ва ягона чора», деб айтган.

Бу орада, турмуш шароитларининг оғирлигидан 18-24 ёшдаги россияликларнинг учдан бири чет элга кўчиб кетишни истамоқда, кўпчилик Марказий Осиёликлар эса ўз ватанларига қайтмоқдалар .

Шубҳали куч намойиши

Ҳарбий машқлардан кўзланган мақсад – муҳим кўникмаларни синаш бўлса-да, аслида улар орқали мамлакатнинг потенциал мухолифларига ҳақиқий тўқнашувлар вақтида қандай ҳаракат қилишни «кўрсатиб қўйиш» мақсад қилинган.

2014 йилда Москва Украинага бостириб киргани ва шу йили Қримни аннексия қилиб олганидан сўнг, Россия 80 минг аскар иштирокида бутун мамлакат бўйлаб ҳарбий машғулотлар ўтказган эди.

«Одатда, бундай машқлар яхшиликдан дарак бермайди», деди Тошкентда жойлашган ўзбекистонлик сиёсатшунос Валерий Хон Карвонсарой нашрига.

«Албатта, уларга ҳеч қандай ҳарбий зарурат йўқ», деди у. «300 минг аскар иштирок этадиган, Иккинчи Жаҳон уруши каби кенг миқёсли низога гувоҳ бўлмасак керак. Бу Россия ўз кучини намойиш қилиш учун фойдаланаётган сиёсий ҳатти-ҳаракатдир.»

«Россия Украинада ўзининг ҳарбий қудратидан фойдаланаётганига гувоҳмиз, бундай намойиш собиқ Совет мамлакатлари, шу жумладан Марказий Осиё мамлакатларига ҳам тинч қўшничилик ҳақида ишонч бермайди», деди у.

«Ўзбекистон улкан армияни ўртача ҳажмли профессионал армияга алмаштирди», деди собиқ Ўзбекистон армияси зобити, тошкентлик Алишер Маматхўжаев Карвонсарой нашрига. «Сабаби – айни дамда террорчилар, экстремистлар ва айирмачилар томонидан чиқарилган маҳаллий низолар асосий таҳдидлар ҳисобланади.»

«Давлатимиз ҳеч кимга ҳужум қила олмаса-да, ўзимизни ҳимоя қилишга қодирмиз», деди у. «Россия армияси эса агрессив, у мудофаа армияси эмас.»

«Бундай кенг миқёсли машқлар дунё бўйлаб хавотирларни кучайтиради», деди у. «Чунки, ким нишон эканлиги номаълум.»

Марказий Осиё: хавотирли қарашлар

«Бундай кенг миқёсли машқлар мени қўрқувга солмоқда», деди бишкеклик 39 яшар тадбиркор Мирлан Исмаилов Карвонсарой нашрига. «Россия жаҳон урушига тайёргарлик кўраётганга ўхшайди.»

«Россиядаги молиявий инқироз турмуш даражасини пасайтириб юбормоқда», деди у. «Рубль қадрининг тушиши Қирғизистон иқтисодиётига ҳам таъсир қилмоқда, биздаги экспортчиларнинг рақобатбардошлиги ҳам сустлашган. Евроосиё Иқтисодий Иттифоқига қўшилаётган вақтимизда эса Москва бизга бошқача ваъдалар берган эди

«Аммо, Россия президенти Владимир Путин иқтисодий муаммоларни ҳал қилиш ўрнига яна бир бора қуроллар билан ўйнамоқда », деди у.

Айни дамда Путиннинг ички сиёсатдаги устувор мақсади пенсия ислоҳотларидан кейин халқ норозилигини камайтириш, унга кўра, аёллар ва эркаклар учун пенсия ёши оширилган.

Бундай ҳарбий машқларга Марказий Осиёликларнинг муносабати қандай? деган саволга олмаоталик сиёсатшунос Талгат Исмагамбетов «хавотирли», деб жавоб берди.

Бундай машқлар Марказий Осиё мамлакатларини «ҳарбий салоҳиятни оширишга ундайди, чунки улар Москва томонидан собиқ Совет давлатлари бўлган Украина ва Грузияга нисбатан олиб борилган стратегия ҳақида ўйланиб қоладилар», деди у. «Кичик бўлса-да, ҳарбий куч керак бўлади.»

Бундай машқлар Россиянинг ички муаммоларидан дарак беради ва Путиннинг рейтингини туширади», деди у.

«Бу долзарб бўлиб турган муаммолардан чалғитишга уриниш», дейди у. «Путин яна ватанпарлик қартаси билан ўйин қилиб, ўз халқига «анойи эмаслигини» кўрсатмоқчи. Турмуш даражаси пасайиб бораётган вақтда бу ишни қандай амалга ошириш мумкин? Фақат ҳарбий қудратни намойиш этиш орқали».

«Бундан ташқари, Марказий Осиё мамлакатлари секин-аста Россиядан узоқлашиб, Буюк Ипак Йўли концепсияси асосида шимолдан жанубга йўл очмоқда ва минтақавий ҳамкорликка эътибор қаратмоқда», деди Исмагамбетов.

Хавотирлар кучаймоқда

Москванинг ниятлари нуқтаи назаридан қаралса, Россиянинг Грузия ва Украинага тегишли ҳудудларни ноқонуний равишда тортиб олиши ( Грузиянинг бир қисми Россия тарафидан босиб олинганига 10 йилдан ошди) ва унинг бутун дунёда, хусусан Суриядаги урушга хатарли таъсири очиқ-равшандир, дейди кузатувчилар.

Путин «афтидан, хорижда агрессив ҳатти-ҳаракатларни амалга ошириш билан ўз рейтингини кўтариш орқали унинг режими бу ишни ҳаммасидан яхшироқ бажара олади, деб ҳисоблаган» дейилади АҚШ сенатининг 10 январь кунги ҳисоботида.

Ҳисоботга кўра, Кремль «Россия жамоатчилиги урушларни қўллаб-қувватлаши ҳамда ўз уйидаги жиноятчилик ва коррупциядан чалғиши учун ташвиқот ва босим ўтказишдан иборат нозик комбинацияни» қўллаган.

Россия турли мамлакатларда ўз ташвиқотини олиб бориш ёки зўравонлик ҳаракатларини амалга ошириш учун «зарбдор кучлар»ни шакллантирмоқда, дейилади ҳисоботда. Бу кучлар сиёсий жиҳатдан мағлуб этилган ёки «аросатда қолдирилган» мамлакатларнинг фуқароларига таянади, улар Россиянинг молиявий кўмаги эвазига турли «ифлос ишларни» бажаришга мажбур бўлиб қоладилар.

Бунинг натижасида Марказий Осиёда, айниқса Қозоғистонда Россиянинг аралашуви билан боғлиқ хавотирлар кучайиб бормоқда.

Авваллари Кремль, Украинада бўлгани каби, хориждаги этник руслардан иборат миллий озчиликларни ҳимоя қилишни бостириб кириш учун баҳона сифатида қўллаган.

Остона профилактик чора сифатида Қозоғистон шимолидаги этник руслардан иборат аҳоли концентрациясини камайтириш ҳаракатларини бошлади – қозоқларни мамлакат жанубидан шимолига ихтиёрий равишда кўчириш дастурини эълон қилди.

Россия ОАВ хабарига кўра, бу қадам Қозоғистон ва АҚШ ўртасидаги чинакам ҳамкорлик ўлароқ Россиянинг ғазабини келтирмоқда.

Россиянинг ҳарбий режалари олдида Тожикистон ҳам ожиз қолган.

Россия ва Тожикистон июль ойи ўрталарида қўшма ҳарбий машғулотларни ўтказган, бунга Афғонистондан келиб чиқадиган эҳтимолий ҳужумларга қарши тайёргарлик кўриш баҳона ўлароқ хизмат қилганди. Бироқ, кузатувчиларнинг фикрича, бунга сабаб Россиянинг ўз «томорқасига» бошқалар, хусусан, Хитойни киритишни истамаётганидадир.

Сизга мақола ёқдими?

Ca mobile no 55

Фикрлар

* Мажбурий
Captcha