| Siyosat

Rossiyaning ayirmachilar uchun tezlashtirilgan fuqaroligi: Markaziy Osiyo uchun xavotirli signal

Kanat Altinbayev


Qirgʻiziston va Rossiya pasportlari. (Rossiya ichki ishlar vazirligi)

Qirgʻiziston va Rossiya pasportlari. (Rossiya ichki ishlar vazirligi)

OLMAOTA – Ukrainalik ayirmachilar uchun Rossiya fuqaroligini olishning Kreml tomonidan osonlashtirilishi Moskva taʼsiridan chiqishga intilayotgan Markaziy Osiyo davlatlari uchun ogohlantirishdir, deydi kuzatuvchilar.

24-aprel kuni Rossiya prezidenti Vladimir Putin sharqiy Ukrainadagi tan olinmagan, rossiyaparast Donetsk xalq respublikasi (DXR) va Lugansk xalq respublikasi (LXR) aholisiga fuqarolik berish boʻyicha uch oylik osonlashtirilgan jarayonni tasdiqlovchi qarorni imzoladi.

Rasmiy statistik maʼlumotlariga koʻra, DXRda 2,2 million va LXRda 1,4 million fuqaro yashaydi. Ikkala hudud ham Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo davlatlar tomonidan diplomatik ravishda tan olinmagan.


Soʻnggi yillarda qozogʻistonliklar uchun Rossiya fuqaroligi olish yengillashtirilgan boʻlsa-da, koʻpchilik buni Kremlning Ukrainadagi kabi avantyurizmining boshlanishi boʻlishi mumkinligidan xavotirlanmoqda. (Rossiya tashqi ishlar vazirligi)

Soʻnggi yillarda qozogʻistonliklar uchun Rossiya fuqaroligi olish yengillashtirilgan boʻlsa-da, koʻpchilik buni Kremlning Ukrainadagi kabi avantyurizmining boshlanishi boʻlishi mumkinligidan xavotirlanmoqda. (Rossiya tashqi ishlar vazirligi)

Qabul qilingan qarorga koʻra, endilikda rus tilidan imtihon topshirish, shaxsiy maʼlumotlar tekshiruvi va Rossiyada 5 yillik istiqomat talab etilmaydi. Bu hududlarda yashovchi Rossiya fuqaroligini olishni istaganlar ariza va shaxsni aniqlovchi hujjat kabi bir nechta hujjatlarni topshirishi kifoya.

Bu eʼlondan bir necha kun oʻtishi bilan, Putin “barcha ukrainaliklarga fuqarolikni taqdim etish haqida oʻylayotganini” aytib oʻtgan, va 1-may kuni Kreml bir necha toifadagi ukrainalik fuqarolarni ham arizadan topshirganidan soʻng uch oy davomida fuarolik olishlari mumkinligi haqida qarorni eʼlon qildi.

Ukrainaga bosim oʻtkazish

Prezident yordamchisi Vladislav Surkov bu qarorni Ukrainadagi rusiyzabonlarni himoya qilishga qaratilgan “muqarrar” chora deb atadi.

Shunga qaramay, Ukrainada Putinning qarori yangi Ukraina hukumati, ayniqsa yangi prezident Vladimir Zelenskiyni Donetsk va Luganskka maxsus maqom berishga majburlash sifatida talqin qilinmoqda.

Ukrainalik tahlilchilar Ukraina fuqarolariga nisbatan belgilangan fuqarolik siyosati va Rossiya tarafidan bosib olingan Gruziya hududlari – Abxaziya va janubiy Osetiyada yuz bergan voqealarni solishtirmoqdalar.

1990-yilda Moskva Abxaziya va Janubiy Osetiyadagilarning koʻpchiligiga Rossiya fuqaroligini taqdim etgan edilar. 2008-yilda esa Gruziyaga bostirib kirish bahonalari orasida u yerdagi rossiyalik fuqarolarni himoya qilish bahonasi ham bor edi.

“Putinning LDXR (Lugansk va Donetsk) fuqarolariga pasport berish haqidagi qarori Zelenskiy uchun Kreml Osetiya va Abxaziyadagi stsenariyni takrorlash niyatida ekanligi haqidagi bevosita ishoradir”, dedi Kiyevdagi Ukraina tahlil va siyosiy boshqaruv instituti rahbari oʻrinbosari Kirill Molchanov oʻz Facebook sahifasida.

Markaziy Osiyo uchun xavotirli signal

Kremlning sharqiy Ukrainadagi bosqinchilik harakatlari Markaziy Osiyoliklar uchun ogohlantirish boʻlishi lozim, deydi Markaziy Osiyolik tahlilchilar.

Rossiyaning bu taktik usuldan foydalanish xavfi, ayniqsa Qozogʻiston va Qirgʻizistonni tashvishga solmoqda. Bu davlatlarda rusiyzabonlar koʻpchilikni tashkil etadi.

2019-yilning yanvar oyi maʼlumotlariga koʻra, Qozogʻistonda 3,6 million etnik ruslar istiqomat qiladi, bu umumiy aholining 20 foizi demakdir. Qirgʻizistonda bu koʻrsatkich 5,5 foizni tashkil etib, 350 ming qirgʻizistonlik fuqaro etnik ruslardan iborat ekani eʼtirof etilgan.

“Rus boʻlmagan butun dunyoga shuni eslatamizki, biz oʻzimiznikilarni tashlab qoʻymaymiz”, degan edi 28-aprel kuni davlat Dumasi raisining oʻrinbosari va kremlparast Birinchi kanal jurnalisti Pyotr Tolstoy Rossiyaning yangi siyosatiga izoh berar ekan.

Kreml chet eldagi hududlarda kuch ishlatishini shunday soʻzlar bilan oqlashga harakat qilib ulgurdi.

2014-yilda Rossiya oʻz harbiy doktrinasiga chet eldagi fuqarolarini ximoya qilishda kuch ishlatishi mumkinligi haqidagi bobni qoʻshib qoʻygan, deydi Nur-Sultonlik tarixshunos Marat Yesekeyev Karvonsaroy nashriga.

“Moskva qoʻshni davlatlar fuqarolariga Rossiya pasportini berish bilan nizo holatlaridagi bosqinchilik uchun oldindan bahona tayyorlamoqda”, dedi u.

Qozogʻistondagi xavf

Qozogʻistonda Ukrainada Rossiyaning Qrimni noqonuniy anneksiya qilib olishi oldidan yuz bergan sharoitlar yaratilmoqda, deydi baʼzi kuzatuvchilar.

Estoniyada joylashgan Mudofaa va xavfsizlik boʻyicha xalqaro markazga koʻra, hukumat tepasiga gʻarbparast rahbar keladigan boʻlsa, Gruziya va Ukrainada yuz bergan ssenariylar nazariy jihatdan Qozogʻistonda ham takrorlanishi mumkin.

Rossiya bilan chegaradosh shimoliy Qozogʻiston viloyatlarida etnik ruslar aholining yarmidan koʻpini tashkil etadi. Aynan shu omil 1998-yilda poytaxtni janubiy Ostonadan shimoliy Oqmoʻlaga (keyinchalik Ostona, undan keyin esa Nur-Sultonga oʻzgartirilgan) koʻchirilishiga sabab boʻlgan.

Shuningdek, bu holat hukumatning qozoq tilida soʻzlashuvchi aholini janubdan shimolga koʻchirish dasturiga ham asos boʻldi.

Soʻnggi yillarda Rossiya qozoqlarga fuqarolik berishga oid talablarni yengillashtirgan.

Koʻpgina qozoqlar allaqachon ikkita: Qozogʻiston va Rossiya pasportiga ega, deydi olmaotalik faollardan biri, “Antigeptil” ekologik harakati rahbari Ulan Shamshet Karvonsaroy bilan suhbatda.

“Shimolliklarning (Qozogʻistonning shimoliy hududlari fuqarolari) koʻpchiligi rus dunyosida yashaydilar ... Har qanday vaziyatga tayyor turish kerak”, dedi u ikki pasportga ega boʻlish haqida mulohaza bildirib.

Qozogʻiston hukumati “Kremlning taʼsiri ostida”, shu sababli bu muammoni hal qila olmadi, dedi Shamshet.

Rossiya “inqiroz”ga tayyorlanmoqda

Qirgʻizistonlik ekspertlarning fikricha, Rossiyaning “pasport siyosati” Qirgʻiziston milliy xavfsizligiga tahdid tugʻdirmoqda.

Qirgʻizistonda qoʻsh fuqarolikka ruxsat berilgan va Rossiyada ishlayotgan koʻplab qirgʻizlar ishga osonroq joylashish uchun Rossiya fuqaroligiga ham ega. “Rossiyskaya gazeta” 2018-yil may oyida Qirgʻiziston fuqarolarining oʻndan biri Rossiya fuqaroligini olganini maʼlum qilgan edi.

“Rossiyaning pasport siyosati bu zamonaviy anshlyus (qoʻshilish, ittifoq) boʻlib, bunda bir davlat boshqa davlat fuqarolarining bir qismini oʻziniki qilib oladi”, dedi bishkeklik siyosatshunos Askat Dukenbayev 1938-yilda Germaniya natsistlarining Avstriyani anneksiya qilganini misol oʻlaroq keltirib.

“Qirgʻiziston fuqarolari Rossiya fuqaroligini oʻz ixtiyorlari bilan olishadi, biroq bu ularning Rossiya hukumati oldida muayyan majburiyatlarni olishini, shu jumladan, Putin rejimining tashqi siyosatga oid tadbirlarida ishtirok etishlarini anglatadi”, deb qoʻshimcha qildi u.

“Inqirozli holatda Rossiya Qirgʻizistonga nisbatan ham “biz oʻzimiznikilarni tashlab qoʻymaymiz” shiorini qoʻllashi mumkin”, dedi u.

Sizga maqola yoqdimi?

71
38
Yo‘q
Fikrlar 0
Siyosat Captcha