https://central.asia-news.com/uz-Cyrl/articles/cnmi_ca/features/2020/03/23/feature-01
| Сиёсат

Марказий Осиё Путиннинг ҳокимиятда қолишини кўзловчи конституциявий ислоҳотларни сергаклик билан кузатмоқда

Канат Алтинбаев

image

Россия президенти Владимир Путин Миллий йиғинга мурожаат қилиш учун саҳнага кўтарилмоқда, 2020 йил 15 январь, Москва. (Кремль)

ОЛМАОТА/БИШКЕК – Россияда коронавирус пандемияси шароитидаги конституциявий ўзгаришлар Марказий Осиёда президент Владимир Путин инқироздан ўз муддатини узайтириш мақсадида фойдаланаётгани ҳақидаги миш-мишларга сабаб бўлмоқда.

16 март куни Россия конституциявий суди бир қатор ҳужжатлар, жумладан Путиннинг аввалги президентлик муддатларини «нолга тенглаштириш»га оид тузатишларни тасдиқлади, бу унга 2036 йилга қадар ҳокимият тепасида қолиш имконини беради, дейилади AFP хабарида.

Конституцияга кўра, Путиннинг президентлик муддати 2024 йилда тугаши керак эди. Унинг илк президентлик муддати 2000 йилда бошланган эди, шу билан бирга, у 1999-2000 ва 2008-2012 йилларда бош вазир вазифасини ҳам ўтаган.

Ҳужжат Путиннинг ислоҳотга оид қарорни имзолаганидан икки кун ўтиб маъқулланган. Мухолифат бу воқеани Россия раҳбарига «умрбод президент» бўлиб қолиш учун имкон яратади, дея кескин танқид қилган.

image

Москванинг Шереметьево аэропортидаги ниқоб таққан хавфсизлик хизмати ходими, 18 март. 17 март куни Россия президенти Владимир Путин мамлакатда коронавирус билан боғлиқ вазият «назорат остида» экани ва инфекция тарқалиши бартараф этилганини айтган. 18 мартдан хорижликлар учун мамлакат чегаралари ёпилди, маданий ва спорт тадбирлари тўхтатилди. (Димитар Дилкофф/AFP)

Путин ҳукумат тепасида қолиш нияти йўқлигини бир неча бор айтган бўлса-да, 10 март куни биринчи фазогир аёл ва депутат Валентина Терешкова Дума мажлисининг сўнгги дақиқаларида ўзгартиш масаласини муҳокама киритиб, президентлик муддатини «нолга тенглаштиришни» таклиф қилган.

10 март куни Путин «агар фуқаролар таклиф билан чиқиб, ўзгаришни қабул қилса» ва «конституциявий суд бундай ўзгариш Бош қонун, Конституция шартлари ва тамойилларига қарши келмайди деган қарорга келса» келгуси сайловларда иштирок этишга имкон бўлишини айтган.

Ўзгаришларни тасдиқловчи референдум 22 апрель куни бўлиб ўтиши режалаштирилган.

Яқинда Москвада жойлашган «Levada» маркази томонидан ўтказилган сўровномага кўра, «Россияликларнинг 47 фоизи Конституцияга киритилаётган ўзгартиришлар Владимир Путин ўз қудратини кенгайтириш ва 2024 йилдан кейин ҳам ҳукумат тепасида қолиш мақсадида амалга оширилаётганига ишонади».

«Жамоатчилик конституциявий ўзгаришлар билан боғлиқ барча ҳаракатлар Путинни ҳукуматда қолдириш мақсади билан боғлиқ эканидан хабардор эди», деди «Levada» маркази раҳбари Лев Гудков «Ведомости» мустақил нашрига.

Саросимадан фойдаланиш

Кремль ҳақоратомуз тарзда ўзининг «орқа ҳовлиси» деб атайдиган Марказий Осиё мамлакатлари Путиннинг бу кампанияси унинг президентлик ҳокимиятини сақлаб қолишга қаратилганига шубҳа қилмаяпти.

Бишкекдаги «Kyrgyz Concept» сайёҳлик компаниясининг бошқарувчи директори Таалай Насирдиновнинг айтишича, таклиф этилаётган ўзгариш назарда тутилган мувозанатли тизимнинг асоси йўқ.

«Конституциявий судни Путин тайинлайди ва лавозимидан озод қилади. Бу бир вақтнинг ўзида ҳам кулгили, ҳам қайғули», деди Насирдинов.

Айрим қирғизистонликларнинг ишонишича, Кремль конституциявий ислоҳотларни амалга ошириш учун коронавирус ваҳимаси ва ундан кейинги иқтисодий талвасадан фойдаланиб қолмоқчи.

Россияда шу пайтгача вирусга чалиниш билан боғлиқ 438 та ҳолат қайд этилган бўлиб, уларнинг аксарияти 12 миллиондан ортиқ аҳолига эга энг йирик шаҳар – Москвада аниқланган.

Глобал иқтисодий вазият ёмонлашиб борар экан, 6 март куни Москва нефть нархларининг пасайиши ва рублнинг қадрсизланишига олиб келадиган ОПЕКнинг нефт қазиб олишни қисқартириш ташаббусини қўллаб-қувватлашдан бош тортди.

«Путин Бош қонунга ўзгартиришлар киритиш ва президентлик муддатини нолга айлантириш учун жамоатчиликнинг шок ҳолатидан фойдаланишга уринмоқда», дейди Қирғизистоннинг Ўш шаҳрида яшовчи Шавкат Исмоилов.

Ҳукумат Россияда касалликка чалиниш билан боғлиқ кўплаб ҳолатларни яшираётганига унинг ишончи комил.

«Референдумга жуда оз вақт қолганини ҳисобга олсак, коронавирус билан касалланганлар сони ҳақидаги расмий рақамларга ишониш мумкинми?» деб савол беради у.

Соғлиқни сақлаш идоралари касаллик ҳолатларини пневмония ёки нафас йўлларининг оғир инфекцияси сифатида қайд этиш билан уларни яширмоқда, деган эди март ойи бошида «Шифокорлар иттифоқи» номли Россия мустақил касаба уюшмаси президенти Анастасия Васильева.

Путинни ҳокимият тепасида қолдириш ҳаракати матбуот ва фуқаролик жамиятини бўғишдан бошланди, дейди Нур-Султондаги «Санж» тадқиқотлар маркази раҳбари Жанар Жандосова.

«Бу сафар гап президентлик муддатини нолга тенглаштириш ҳақида бормоқда. Россиянинг барча ҳукумат идоралари каби, Конституциявий судда ҳам виждон деган нарса йўқ. Бу мутлоқ деградация», дейди Жандосова.

«Россия халқига ачинаман», деди у.

Сизга мақола ёқдими?

5
Фикрлар 0
Сиёсат
Каптча *